طراحی سایت و قالب وردپرس
  • تاریخ انتشار خبر : پنج‌شنبه 19 نوامبر, 2020 | کد خبر : 13358 | نویسنده : eghlimghalam
  •   

    اقلیم قلم - فرهاد بیژنی: عشق در ادبیات فارسی از جنبه ی عشق حقیقی و عشق مجازی در شعر شاعران موزد بررسی قرار می گیرد عشق ودیعه ای الهی است که در وجود انسان نهاده و با ذات و فطرت وی عجین شده و انسان پیوسته به دنبال معبود و معشوق حقیقی بوده است.

    اعشق ودیعه ای الهی است که در وجود انسان نهاده و با ذات و فطرت وی عجین شده و انسان پیوسته به دنبال معبود و معشوق حقیقی بوده است.

    مولانا می گوید

    ناف ما بر مهر او ببریده اند
    عشق او در جان ما کاریده اند

    گفته شده که عشق راه رسیدن انسان را برای رسیدن به سعادت و کمال میسر می سازد و اساسا خداوند آدمی را خلق کرده تا عاشق باشد و تفاوت انسان با فرشته در اینست که فرشته از درک عشق عاجز است و عشق خاص انسان است و از روز ازل در وجود او نهاده شده است. بقول حافظ:

    در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد
    عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد جلوه ی کرد رخت، دید ملک،عشق نداشت عین آتش شد ازین غیرت و بر آدم زد

    حسین بن منصور حلاج، عارف مشهور ایرانی جان خود را نثار عشق الهی می کند و شاعران در اشعار خود از او اینچنین یاد کرده اند: در مدرسه کس را نرسد دعوی توحید منزلگه مردان موحد سردار است گفت آن یار کزو شد سردار بلند جرمش این بود که اسرار هویدا می کرد (حافظ) ریشه ی عشق را از ” عشقه” دانسته اند، عشقه نام گیاهی است که در زبان فارسی به آن “پیچک” می گویند این گیاه به دور گیاهان می پیچد و آنها را زرد و خشک می کند، عشق نیز با وجود عاشق چنین می کند.

    قرآن مجید و احادیث بزرگان دین قدیمیترین منبع مسلمانان است که در آنها از عشق بحث شده است. در قران و احادیث بجای واژه ی عشق کلماتی نظیر حب، محبه، ودّ، هوی و … آمده است. “اولین ریشه ی مهم بحث از عشق در فرهنگ غرب به رساله ی مهمانی (ضیافت=سمپزیوم) افلاطون و رساله ی اخلاق نیکو ماخوسی ارسطو می رسد و تقسیم عشق به مجازی حقیقی یا شهوی حسبانی و معنوی روحانی هم از اینان است.”
    شیخ شهاب الدین سهروردی درباره ماهیت عشق می گوید :

    “محبت چون به غایت رسد آن را عشق خوانند.”

    عشق در ادبیات فارسی

    کلمه عشق پیش از اسلام در ادبیات عرب وجود نداشت و پس از اسلام وارد ادبیات عرب شده و به تبع آن در ادبیات فارسی راه یافته است. ظاهرا نخستین بار شهید بلخی (وفات ۳۲۵ ه.ق) از این واژه در شعر استفاده کرده است:

    (عشق عنکبوت را ماند بتنیدست تفته گرد دلم )

    در ادبیات فارسی عشق را می توان از دو جنبه مورد بررسی قرار داد. عشق مجازی یا انسانی و عشق الهی یا عرفانی.

    عشق مجازی یا انسانی که عشق ورزی به هم نوع است از آغاز در ادبیات فارسی مطرح بوده و در آثار اولین شاعران پارسی زبان چون رودکی، فرخی، منوچهری… وجود دارد. رودکی در این باره می گوید:

    ای آنکه من از عشق تو اندر جگر خویش آتشکده دارم صد و بر هر مژه ی ژی

    فرخی عشق را اینگونه تعریف می کند:

    وای آنکو بدام عشق آویخت
    خنک آنکو ز دام عشق رهاست
    عشق بر من و رعنا بگشاد
    عشق سر تا بسر عذاب و عناست

    منوچهری درباره عشق چنین می گوید: حکیمانه زمانه راست گفتند که جاهل گردد اندر عشق، عاقل فخر الدین اسعد گرگانی داستان عاشقانه ای را در نیمه ی اول قرن پنجم به نظم کشیده که داستانی است بجای مانده از دوران اشکانیان، با نام “ویس و رامین”: نبرد عشق را جز عشق دیگر چرا یاری نگیری زو نکوتر فردوسی نیز در شاهنامه داستانهای معروف عاشقانه ای چون زال و رودابه و رستم و تهمینه و بیژن و منیژه را به نظم کشیده است. وی در دلدادگی زال به رودابه می گوید:
    دل زال یکباره دیوانه گشت
    خرد دور شد عشق فرزانه گشت اوج

    داستانهای عاشقانه را می توان در آثار نظامی چون لیلی و مجنون و خسرو و شیرین دید. مهارت نظامی در سرودن مثنوی باعث شد شاعران بعدی در تمام دوره های ادبی زبان فارسی از او تقلید کنند. نظامی در شیفتگی مجنون به لیلی می گوید:

    مجنون چو شنید پند خویشان
    از تلخی پند شد پریشان
    زد دست و درید پیرهن را
    کاین مرده چه می کند کفن را
    چون وامق از آرزوی عذرا
    گه کوه گرفت و گاه صحرا

    سعدی شاعر نامدار شیراز یک باب از گلستان و بوستان را به عشق اختصاص داده و غزلیات وی نیز سراسر سخن از عشق است. وی عشق را لازمه ی انسان بودن می داند:
    سعدی همه روزه عشق میباز
    تا در دو جهان شوی به یک رنگ

    عشق بازی چیست سر در پای جانان باختن با سر اندر کوی دلبر عشق نتوان باختن

    مهمترین پیام دیوان لسان الغیب حافظ شیرازی عشق است و بنا به گفته ی آقای خرمشاهی عشق در غزلیات حافظ بر سه قسم است:

    ادبی – اجتماعی ب
    انسانی – زمینی
    عرفانی

    بیت های زیر نمونه ای از عشق مجازی است:

    اگر آن ترک شیرازی بدست آرد دل ما را
    به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را

    سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند همدم گل نمی شود یاد دمن نمی کند

    عشق مجازی یا عشق به هم نوع از نظر عرفا وسیله و مقدمه ای است برای رسیدن به عشق حقیقی به شرطی که احساسات معنوی را برانگیزد و عاشق به کمال برسد در غیر اینصورت از نظر عرفان مذموم است.
    مولانا بیشتر از هر شاعر دیگری عاشق بوده و از عشق سروده است .
    عشق آمد و شد چو خونم اندر رگ و پوست
    تا کرد مرا تهی و پر کرد ز دوست
    اجزای وجود من همه دوست گرفت
    نامیست ز من بر من و باقی همه اوست
    اما به نظر من در دو بیت زیر نه تنها به بهترین وجه بیکرانگی و توصیف ناپذیری عشق را بیان کرده ، که خود شعر نیز از نظر وحدت فرم و محتوا و زیبایی تمثیل بی نظیر است :
    گرچه تفسیر زبان روشنگر است
    لیک عشق بی زبان روشنتر است
    چون قلم اندر نوشتن می شتافت
    چون به عشق آمد ، قلم از هم شکافت
    در بیت اول ،مولانا به ناتوانی زبان در توصیف عشق اشاره می کند و می گوید هرچند زبان جنبه هایی از عشق را بازگو می کند اما هرگز توانایی انتقال همه ی جنبه ها و جلوه های بیکران عشق را ندارد و اگر کسی می خواهد بداند عشق چیست ، باید خود عاشق شود و آن را به دل و جان دریابد .
    در بیت دوم به زبان کتابت اشاره می کند و می گوید قلمی که می خواهد از عشق بنویسد ، تا به ضربت عشق ،سرش شکافته نشود ، قادر به انجام این کار نیست . به عبارت دیگر ، تصادم قلم با عشق است که باعث شکافتن ( شق ) زبان قلم می شود و به سبب همین شکاف است که جوهر آسانتر روان می شود و قلم بهتر می تواند کار خود را انجام دهد . خلاصه این که فقط عاشق است که می تواند با زبان هرچند شکسته بسته عشق را توصیف کند .
    شاهکار مولانا در مصرع آخر است که تصادم عشق با قلم را از طریق همانندی دو حرف آخر عشق ( ش ق ) با واژه شق به معنی شکاف سر قلم نی تصویر می کند و حتی صدای این برخورد و شکاف برداشتن (شق ) را نیز تداعی می کند .

    ابرچسب ها :
    امروز یکشنبه ۹ آذر ۱۳۹۹
    • تـــازه ترین خبرها
    • پـــربازدیدترین ها
  • رییس اتاق بازرگانی یاسوج شهادت دانشمند دفاعی کشور را تسلیت گفت
  • وزیر راه و شهرسازی از بنیاد مسکن انقلاب اسلامی کهگیلویه و بویراحمد قدردانی کرد
  • بارش باران سرفاریاب به ۲۰۰میلی متررسید
  • سردارسلامی: هیچ جای جهان را برای ترامپ و نتانیاهو امن نمی گذاریم
  • اعلام آماده‌باش برای ۲۵ گروه عملیاتی توزیع برق در کهگیلویه و بویراحمد
  • بیانیه دفتر نظارت وبازرسی انتخابات شورای نگهبان استان در پی شهادت محسن فخری‌زاده
  • ترمیم زخم جنگل های زاگرس با باران و مشارکت مردمی
  • ۹۳ خانوار روستایی در کهگیلویه و بویراحمد از نعمت برق پایدار برخوردار می شوند
  • جلسه کمیته بحران و اطلاعیه تعطیلی و عدم حضور کارکنان در شرکت نفت گچساران
  • میزان بارش باران در مناطق مختلف کهگیلویه و بویراحمد اعلام شد
  • مدیرعامل شرکت گازاستان درگذشت معاون سابق شرکت گازراتسلیت گفت
  • مدیرکل کار درگذشت همکارفقیدش زنده یادنهاوندی راتسلیت گفت
  • سردار خرم دل:سپاه وبسیج درتمامی عرصه هاهمیارمردم هستند
  • ۱۵۰خودرو از ورودی باشت برگشت داده شد
  • گفت و گو با پژوهشگر موفق فضای سبز شرکت بهره برداری نفت و گاز گچساران
  • ۶۷ فعال اقتصادی کهگیلویه و بویراحمد متقاضی استفاده از تهاتر شدند
  • اخطار وقوع سیلاب در محدوده سدکوثر
  • نخستین کافه کارآفرینی در کهگیلویه و بویراحمد افتتاح شد
  • انجام ۱۰۰مورد بازرسی در باشت
  • ۵۰ درصد مشترکان برق روستایی کهگیلویه و بویراحمد تحت پوشش برق امید هستند